Przejdź do treści

Szereg geometryczny

Sumowanie nieskończenie wielu wyrazów daje liczbę dokładnie wtedy, gdy wyrazy dostatecznie szybko maleją.

Definicja

Szereg geometryczny zbieżny

Szereg a1+a2+a3+…a_1 + a_2 + a_3 + \dots o ilorazie qq jest zbieżny wtedy i tylko wtedy, gdy
∣q∣<1alboa1=0|q| < 1 \quad \text{albo} \quad a_1 = 0

Przykłady

  1. Matura rozszerzona, maj 2023, zadanie 10 (4 pkt). Kwadrat K1K_1 ma bok długości aa. Każdy wierzchołek kwadratu KnK_{n} leży na innym boku kwadratu Kn−1K_{n-1} i dzieli ten bok w stosunku 1:31 : 3. Obwody wszystkich tych kwadratów tworzą nieskończony ciąg geometryczny. Oblicz sumę wszystkich jego wyrazów.
  2. Z sumy nn początkowych wyrazów.
    Sn=a1⋅1−qn1−qS_n = a_1 \cdot \frac{1 - q^n}{1 - q}
    Gdy ∣q∣<1|q| < 1, to qn→0q^n \to 0, więc
    Sn→a1⋅11−qS_n \to a_1 \cdot \frac{1}{1 - q}
  3. Zamiana 0,(3) na ułamek zwykły.
    0,(3)=0,3+0,03+0,003+…0\text{,(3)} = 0\text{,3} + 0\text{,03} + 0\text{,003} + \dots
    To szereg o a1=0,3a_1 = 0\text{,3} i q=0,1q = 0\text{,1}, więc
    S=0,31−0,1=0,30,9=13S = \frac{0\text{,3}}{1 - 0\text{,1}} = \frac{0\text{,3}}{0\text{,9}} = \frac{1}{3}
  4. Matura 2023, zadanie 10. Wierzchołek K2K_2 dzieli bok K1K_1 w stosunku 1:31 : 3, więc odcina od niego części a/4a / 4 i 3a/43a / 4. Bok K2K_2 to przeciwprostokątna:
    a2=(a4)2+(3a4)2=10a216=a104a_2 = \sqrt{\left(\frac{a}{4}\right)^2 + \left(\frac{3a}{4}\right)^2} = \sqrt{\frac{10 a^2}{16}} = \frac{a \sqrt{10}}{4}
    Iloraz obwodów: q=(10)/4≈0,79<1q = (\sqrt{10}) / 4 \approx 0\text{,79} < 1.
  5. Typowy pierwszy krok z arkusza. Dane: a3+a6=−84a_3 + a_6 = -84 oraz a4+a7=168a_4 + a_7 = 168. Każdy wyraz drugiego równania jest qq razy większy od odpowiadającego mu wyrazu pierwszego:
    a4+a7=q(a3+a6)a_4 + a_7 = q(a_3 + a_6)
    168=q⋅(−84)⇒q=−2168 = q \cdot (-84) \quad \Rightarrow \quad q = -2